Dla kogo jest dieta bezglutenowa?

Spis treści

• O co ta afera, czyli czym jest gluten?
• Czy moda jest bezglutenowa?
• Gluten a stan zapalny
• Kto zyska na diecie bez glutenu?
• Komu jeszcze przysłuży się eliminacja glutenu?
• Podsumowanie

Dieta bezglutenowa ma swoich zagorzałych przeciwników i fanatycznych wyznawców, którzy upatrują w niej remedium na wszystkie problemy zdrowotne. Skąd taka rozbieżność i gdzie leży prawda? Żeby odpowiedzieć na to pytanie odłóżmy na bok emocje czy dietetyczne trendy i sprawdźmy, co na ten temat ma do powiedzenia nauka.

Wypełnij ankietę i odbierz 20% rabatu na zakupy

Przygotowaliśmy krótką ankietę, dzięki której poznamy lepiej Twoje potrzeby i uwagi dotyczące naszych produktów.
Ankieta zostanie otwarta w nowym oknie, a po jej wypełnieniu otrzymasz jednorazowy kod rabatowy obniżający Twoje kolejne zakupy o 20%!

O co ta afera, czyli czym jest gluten?

To, co nie budzi wątpliwości to fakt, że gluten jest mieszaniną białek naturalnie występujących w pszenicy (wszystkich jej odmianach – także orkiszu), życie i jęczmieniu. Większość kojarzy go z wyrośniętym chlebem i puszystą bułeczką, a niewiele osób zdaje sobie sprawę, że jest powszechnie dodawany do przetworzonej żywności, której na próżno szukać w piekarni. Szynki, parówki, gotowe sosy, marynaty czy ulubione słone przekąski – wszędzie tam, gdzie potrzeba taniego wypełniacza, zatrzymania wody lub poprawy tekstury, gluten sprawdzi się doskonale. To powoduje, że przeciętny konsument jest narażony na jego duże ilości, nawet nie zdając sobie z tego sprawy.

Czy moda jest bezglutenowa?

Szacunki mówią, że aż 10% społeczeństwa może mieć problemy z nietolerancją glutenu. Jednak dieto-sceptycy uznają te wyliczenia za przesadne i jako dowód używają argumentu, że gluten jest obecny w naszej diecie od wieków, a kiedyś ludzie nie uskarżali się na przykre dolegliwości jelitowe po spożyciu pszennej bułeczki. Rozwiązaniem tej zagadki może być wspomniany wyżej fakt dodawania czystego glutenu do szerokiej gamy produktów spożywczych. W efekcie, zjadamy go o wiele więcej niż nasi pradawni przodkowie. Wielu ekspertów zwraca również uwagę na to, że na przestrzeni lat zmienił się sposób uprawy zbóż. Współczesna odmiana pszenicy zawiera wielokrotnie więcej białek glutenowych – na skutek celowego krzyżowania i modyfikacji genetycznych. To, co korzystne dla producentów, zazwyczaj odbywa się ze szkodą dla konsumenta i może tłumaczyć pogłębiający się problem z tolerancją glutenu przez społeczeństwo.

Gluten a stan zapalny

Coraz więcej badań pokazuje, że gluten przyczynia się do powstawania chronicznego stanu zapalnego i zespołu nieszczelnego jelita (tzw. leaky gut). To stan, w którym błona śluzowa jelita staje się „dziurawa” i przepuszcza do krwioobiegu substancje, które nie powinny się tam dostać, np. bakterie, toksyny czy alergeny pokarmowe. Prowadzi to do pobudzenia układu odpornościowego i lawinowej produkcji związków prozapalnych. Z kolei w świecie naukowym mówi się obecnie o tym, że stan zapalny jest wspólnym mianownikiem wielu chorób przewlekłych, stąd zastosowanie diety bezglutenowej może być daleko większe niż dotychczas twierdzono.

Kto zyska na diecie bez glutenu?

Poza wszelką wątpliwością dietę bezglutenową powinny stosować osoby z celiakią, alergią na pszenicę oraz nieceliakalną nietolerancją glutenu (NCGS). O ile występowanie dwóch pierwszych jednostek chorobowych jesteśmy w stanie potwierdzić lub wykluczyć stosując odpowiednie badania, tak w przypadku NCGS brakuje swoistego narzędzia diagnostycznego. Stąd część specjalistów podważa istnienie tego schorzenia. Jeśli jednak eliminacja glutenu daje choremu wytchnienie od uciążliwych dolegliwości, które wracają jak bumerang zaraz po ponownej ekspozycji na pszenicę, jęczmień czy żyto, to z całą pewnością niepotrzebne jest żadne zaświadczenie, żeby dietę bezglutenową stosować.

12 przykładów schorzeń kiedy eliminacja glutenu będzie korzystna:

Biorąc pod uwagę prozapalny charakter glutenu, jego eliminacja będzie korzystna wszędzie tam, gdzie trzeba wyciszać pobudzony układ odpornościowy. Gluten może też zwiększać przepuszczalność jelit, nasilać stan zapalny i aktywować układ immunologiczny. Z tego powodu dieta bezglutenowa może być pomocna nie tylko przy celiakii, ale również w schorzeniach, takich jak:

1. Choroby autoimmunologiczne
   Hashimoto, reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), łuszczyca, toczeń, wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy choroba Leśniowskiego-Crohna – badania pokazują, że w wielu przypadkach ograniczenie glutenu pomaga walczyć z autoagresją i zmniejszać objawy choroby.
2. Choroby jelit
   Zespół jelita drażliwego (IBS) – gluten może nasilać objawy u niektórych pacjentów z IBS, takie jak bóle brzucha, wzdęcia i biegunka.
3. Dyspepsja i problemy trawienne
   Ponieważ gluten działa jako inhibitor trypsyny (enzymu trawiącego białka), może utrudniać trawienie i pogłębiać uczucie ciężkości, wzdęcia czy niestrawność.
4. Problemy z masą ciała i przewlekła anemia
   Niedobór masy ciała często współwystępujący z uporczywą anemią może być spowodowany ukrytą, niespecyficzną nietolerancją glutenu, utrudniającą wchłanianie składników odżywczych i przybieranie na wadze.
5. Otyłość i uzależnienie od jedzenia
   Podczas trawienia glutenu powstają tzw. egzorfiny, czyli substancje o działaniu podobnym do opioidów. Mogą one sprawiać, że jedzenie pszennego pieczywa czy makaronów staje się wręcz uzależniające, a kiedy chcemy z nich zrezygnować – pojawiają się uciążliwe objawy odstawienia. Wiele osób dopiero po eliminacji glutenu zauważa mniejsze napady głodu, łatwiejszą kontrolę apetytu i upragnioną utratę masy ciała.
6. Problemy skórne
   Mówi się, że skóra jest lustrzanym odbiciem stanu jelit. Dlatego egzema, trądzik czy przewlekłe wysypki mogą mieć związek z nieprawidłową reakcją organizmu na gluten. Typowym przykładem jest opryszczkowate zapalenie skóry, czyli choroba Duhringa, które wymaga od chorego ścisłego przestrzegania diety bezglutenowej w celu wyleczenia zmian skórnych.
7. Przewlekłe alergie
   Wykluczenie glutenu bywa pomocne w wyciszaniu nadmiernej reakcji układu odpornościowego, towarzyszącego alergiom – skórnym, wziewnym czy pokarmowym. Zwłaszcza u osób długotrwale odczulających się, bez wymiernego efektu, warto zastosować dietę bezglutenową jako wsparcie konwencjonalnego leczenia.
8. Nietolerancja histaminy
   Gluten może nasilać objawy nietolerancji histaminy, np. bóle głowy, zaczerwienienie skóry czy problemy trawienne. Eliminacja glutenu w takim przypadku wspiera dietę niskohistaminową.
9. Zaburzenia rozwojowe u dzieci
   W przypadku ADHD czy zaburzeń ze spektrum autyzmu wielu rodziców zauważa poprawę funkcjonowania dziecka po wprowadzeniu diety bezglutenowej (w połączeniu z dietą bezmleczną i bezcukrową).
10. Problemy z płodnością
    Przewlekły stan zapalny i zaburzenia wchłaniania mogą utrudniać zajście w ciążę. U części kobiet eliminacja glutenu wspiera regulację cyklu i poprawia wyniki badań.
11. Predyspozycje nowotworowe i okres po chemioterapii
    Osoby z rodzinnym ryzykiem raka jelita grubego lub po przebytym leczeniu onkologicznym często odczuwają poprawę komfortu jelit na diecie bezglutenowej.
12. Ataksja glutenowa
    Ataksja glutenowa to zaburzenie neurologiczne, w którym gluten uszkadza móżdżek, czyli strukturę odpowiedzialną za równowagę i koordynację ruchową. Objawia się to problemami z chodzeniem, chwiejnością, drżeniem rąk, a nawet trudnościami w mowie.

Podsumowanie

Powyższe jednostki chorobowe są dowodem na to, że gluten oddziałuje daleko poza układem pokarmowym. Stosowanie diety, która eliminuje lub znacząco ogranicza ilość tego składnika, może być formą dodatkowej terapii, która wspiera leczenie i poprawia jakość życia. Dobrze zbilansowana dieta bezglutenowa nie niesie ze sobą żadnych zagrożeń, jednocześnie oferując wymierne korzyści zdrowotne.